Mekke · Ziyaret
Mescid-i Haram'a en yakın noktalar
Otelden alışla araçla yapılan programlar. Özel araç veya grup, rehberli veya rehbersiz seçenekler teklif aşamasında netleşir.
Hira'nın bulunduğu Nûr Dağı, Sevr Dağı ve Arafat–Müzdelife–Mina güzergâhını otelden alışla araçla ziyaret et.
Ten'îm'deki Mescid-i Âişe, Ci'râne Mescidi, Cennetü'l-Muallâ ve Mescid-i Cin'i kapsayan kısa şehir programı.
Noktalar Mescid-i Haram'a yakınlığa göre sıralıdır; numaralar haritadaki işaretlerle eşleşir. Durak süreleri araçla yapılan kısa ziyaretler için tahminidir.
Cennetü'l-Muallâ yakınında, Mescid-i Harâm'ın kuzeyinde, yürüme mesafesindeki mescittir. Mekke'nin gece bekçilerinin burada nöbet değiştirmesi âdetinden dolayı Mescidü'l-Hurrâs adıyla da anıldığı bildirilir. Adını, cinlerden bir grubun Kur'an'ı dinlemesini anlatan âyetlerden alır (Ahkāf 46/29-31; Cin 72/1-15); olayın tam olarak bu noktada geçtiği kesin değildir.
Neden ziyaret edilir? Cennetü'l-Muallâ ziyaretiyle birlikte, Mekke döneminin hatırasını taşıyan tarihî bir mescit olarak ziyaret edilir.
Pratik bilgiler
Mescid-i Harâm'dan yürüyerek gidilebilir.
Mekke'nin en eski mezarlığıdır; Diyanet'in ziyaret yerleri kataloğuna göre Mescid-i Harâm'ın kuzeyinde, Mescid-i Cin'in yakınındadır. Diyanet ve TDV'ye göre Hz. Hatice, Hz. Peygamber'in dedesi Abdülmuttalib ve amcası Ebû Tâlib burada medfundur. 1926'da mezarlıktaki türbeler yıktırılmış ve mezar taşları kaldırılmıştır.
Neden ziyaret edilir? Hz. Hatice başta olmak üzere Hz. Peygamber'in yakınlarını ziyaret edip dua etmek için ziyaret edilir.
Pratik bilgiler
Mescid-i Harâm'dan yürüme mesafesindedir (Diyanet). Kabirler bugün işaretli olmadığından belirli bir kabrin yerini tarif etmek mümkün değildir.
Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre kabir ziyaretinde selam verilir, dua edilir, Kur'an okunup sevabı bağışlanabilir; kabrin parmaklığını öpmek, medet ummak, mum yakmak, bez bağlamak ve yüksek sesle ağlamak gibi davranışlardan kaçınılır.
Ziyaret saatlerine ve kadın ziyaretçilere ilişkin güncel uygulama resmî bir kaynaktan doğrulanamadı. Yerinde ilan edilen düzenlemeye ve görevlilerin uyarılarına uyun. (Bu bilgi resmî bir kaynaktan doğrulanamadı; ziyaret öncesi teyit edin.)
Hira, Mekke'nin kuzeydoğusunda, Kâbe'ye yaklaşık 5 km uzaklıktaki Nûr Dağı'ndaki mağaranın adıdır. Diyanet ve TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Hz. Peygamber'e ilk vahiy, Alak sûresinin ilk âyetleri, burada gelmiştir. Mağara zirvenin yaklaşık 20 m aşağısındadır; klasik bir mağaradan çok, kaya blokları arasında kalmış iki tarafı açık bir boşluktur.
Neden ziyaret edilir? İlk vahyin geldiği yeri görerek İslâm tarihinin başlangıcını yerinde hatırlamak için ziyaret edilir.
Pratik bilgiler
Mağaraya doğal kayalardan oluşan yüksek basamaklarla çıkılır ve dar bir düzlükten geçilerek girilir (Diyanet, Kutsal Topraklar Rehberi). Dağ dik ve kayalıktır (TDV). Tırmanış bir ibadet şartı değildir, fiziksel olarak da zorlayıcıdır; kendi durumunuzu göz önünde bulundurun ve sıcak saatlerden kaçının. Kalp veya tansiyon rahatsızlığı olanlar, yaşlılar ve küçük çocuklar için uygun değildir; yazın sabah erken ya da akşam serinliğinde çıkın.
Hira bölgesindeki Hira Kültür Bölgesi (Hira Cultural District) içinde Vahiy Sergisi ve Kur'ân-ı Kerîm Müzesi bulunur. Tırmanmak istemeyenler için bir alternatiftir; bilet ve saat bilgisi doğrulanmadığı için ziyaret öncesi teyit edin.
Sevr, Mescid-i Harâm'ın güneydoğusundaki dağdır. Hz. Peygamber ile Hz. Ebû Bekir'in hicret sırasında üç gece gizlendikleri mağara buradadır; olay Tevbe sûresi 40. âyette anılır. Mağaranın ağzına örümceğin ağ örmesi ve güvercinlerin yuva yapması gibi ayrıntılar bazı rivayetlerde geçer; TDV İslâm Ansiklopedisi bu rivayetlerin bir kısmının eleştirildiğini kaydeder.
Neden ziyaret edilir? Hicret yolculuğunun başladığı ve Kur'an'da anılan mağarayı yerinde hatırlamak için ziyaret edilir.
Pratik bilgiler
Kaynaklar mesafeyi farklı verir: Diyanet'e göre Mescid-i Harâm'a 3 km, TDV'ye göre yaklaşık 4 km uzaklıktadır. Diyanet dağın yüksekliğini yaklaşık 759 m olarak verir. Mağara zirveye yakın bir yamaçtadır (TDV). Tırmanış Hira'dan zordur; yaşlılara ve kalp veya tansiyon rahatsızlığı olanlara önerilmez. Yazın tırmanacaksanız sabah erken ya da akşam saatlerini seçin. Araçla yapılan ziyaretlerde dağ genellikle eteğinden görülür.
Ten'îm, Kâbe'ye en yakın Harem sınırıdır (TDV). Buradaki mescit, Hz. Âişe'nin Vedâ Haccı'ndan sonra Hz. Peygamber'in talimatıyla burada ihrama girip umre yapmasının hatırasını taşır. Mescidü'l-umre ve Mescidü't-Ten'îm adlarıyla da anılır.
Neden ziyaret edilir? Mekke'de bulunanların yeni bir umre için ihrama girdiği en yakın ve en çok bilinen noktadır.
Pratik bilgiler
TDV'ye göre Mescid-i Harâm'a en yakın Harem sınırıdır (yaklaşık 6 km).
Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre Mekke'de bulunan kişi yeni bir umre için mîkata dönmek zorunda değildir; Harem sınırı dışına (Hıll bölgesine) çıkıp ihrama girmesi yeterlidir. Bunun için en çok bilinen yer Ten'îm'dir (Fetva 26-27).
Nusuk uygulaması umre için tarih ve saat seçilerek izin (tasrih) alınmasını öngörür. İkinci bir umre öncesinde uygulamadaki güncel kuralı kontrol edin.
Mina, Mekke ile Müzdelife arasında, Mescid-i Harâm'ın yaklaşık 7 km kuzeydoğusunda ve Harem sınırları içinde yer alır (TDV). Hacda şeytan taşlama (cemerât), kurban kesme ve bayram günlerinde konaklama burada yapılır. Hz. Peygamber'in de namaz kıldığı Mescid-i Hayf buradadır.
Neden ziyaret edilir? Hac günlerinin çadır kentini ve cemerâtı görerek hac menâsikini zihinde canlandırmak için ziyaret edilir; umrenin bir parçası değildir.
Pratik bilgiler
Ziyaret genellikle araçla geçerken veya kısa duraklarla yapılır.
Nusuk'a göre hac mevsiminde Mekke'ye giriş hacılarla sınırlandırılır; bu dönemde bölgeye erişim de kısıtlıdır.
Müzdelife, Arafat ile Mina arasında ve Harem sınırları içinde kalan alandır; hacda Arafat vakfesinden sonra gecelenen ve vakfe yapılan yerdir. Alanın toplam büyüklüğü yaklaşık 963 hektar olarak verilir. Kur'an'da geçen Meş'ar-i Harâm ifadesiyle (Bakara 2/198) Müzdelife'nin tamamının mı yoksa Kuzah tepesinin mi kastedildiği konusunda farklı görüşler vardır.
Neden ziyaret edilir? Hac menâsikinin geçtiği güzergâhı tanımak için Arafat ile Mina arasında kısa bir durak olarak ziyaret edilir; umrenin bir parçası değildir.
Pratik bilgiler
Genellikle araçla geçerken görülür. Referans noktası Meş'ar-i Harâm Mescidi'dir.
Arafat, haccın en önemli rüknü olan vakfenin yapıldığı ovadır. Harem sınırları dışında kalır ve TDV'ye göre Mekke'nin yaklaşık 21 km doğusundadır. Ovanın kuzeyindeki granit tepe Cebel-i Rahme'dir; TDV'ye göre Hz. Peygamber vakfesini burada yapmıştır. Diyanet'in aktardığı hadise göre Arafat'ın tamamı vakfe yeridir (Müslim, Hac, 149).
Neden ziyaret edilir? Haccın merkezî mekânını ve Vedâ Haccı'nın geçtiği alanı görmek için ziyaret edilir; umrenin bir parçası değildir.
Pratik bilgiler
Açık ve gölgesi az bir alandır; sıcak saatlerde güneşten korunun. Tepeye çıkmak dinî bir gereklilik değildir.
Nusuk'a göre hac mevsiminde Mekke'ye giriş hacılarla sınırlandırılır. Hac günlerinde umre ziyaretçilerinin Arafat, Müzdelife ve Mina'ya erişimi bu düzenlemeye bağlıdır.
Ci'râne, Mekke ile Tâif arasında, Harem sınırının dışında (Hıll bölgesinde) kalan bir yerdir. TDV'ye göre Huneyn Gazvesi'nin ganimetleri burada dağıtılmış, Hz. Peygamber de burada ihrama girerek umre için Mekke'ye gitmiştir. Buradaki mescit bu olayların hatırasına yapılmıştır.
Neden ziyaret edilir? Hz. Peygamber'in umre için ihrama girdiği yerlerden birini görmek ve isteyenlerin buradan umre ihramına girmesi için ziyaret edilir.
Pratik bilgiler
Mesafe kaynaklarda farklı verilir: TDV 9 mil, Diyanet'in Kutsal Topraklar Rehberi 29 km der. Ten'îm'e göre daha uzaktır.
TDV'ye göre Harem'de bulunanların umre için ihrama girdiği yerler arasında hangisinin daha faziletli olduğu konusunda mezhepler ayrılır: Şâfiîler ve bazı Mâlikî ile Hanbelî âlimler Ci'râne'yi, Hanefîler ise Ten'îm'i daha faziletli görür.
Diyanet'in Kutsal Topraklar Rehberi'ne göre Dârü'l-Erkam, Hz. Peygamber'in peygamberliğinin ilk yıllarında İslâm'ı tebliğ etmek için kullandığı, Erkam b. Ebü'l-Erkam'a ait evdir. Safâ tepesinin eteğinde, Safâ-Merve arasındaki sa'y yolunun üzerinde yer alıyordu. Hz. Ömer başta olmak üzere çok sayıda kişi burada Müslüman olmuştur. 1955 genişletmesiyle bugün Mescid-i Harâm'ın içinde kalmıştır; ayrı bir bina olarak mevcut değildir.
Neden ziyaret edilir? İslâm'ın ilk yıllarında tebliğ faaliyetinin yürütüldüğü, Hz. Ömer'in Müslüman olduğu yeri bilerek Safâ-Merve arasında sa'y ederken hatırlamak için anılır.
Pratik bilgiler
Ayrı bir yapı olarak bugün mevcut değildir; 1955-1976 genişletmesiyle Mescid-i Harâm'a dahil edilmiştir. Sa'y yaparken Safâ tepesinden on metre kadar aşağıda, Merve yönüne giderken geçilen bu alanı bilerek yürüyebilirsiniz.
Dârü'l-Erkam zaman içinde Dârü'l-Hayzürân adını almış (Abbâsî halifesi Mehdî-Billâh'ın eşi Hayzürân'ın tamiratı dolayısıyla), içine bir mescid yapılmış, 1591'de III. Murad tarafından mescid olarak yenilenmiş ve defalarca tamir görmüştür. 1955'teki Mescid-i Harâm genişletmesinde yapı ortadan kalkmış, alan mescidin içinde kalmıştır.
Diyanet'in Kutsal Topraklar Rehberi'ne göre Hz. Peygamber'in dünyaya geldiği ev, Ebû Tâlib mahallesinde, büyük dedesi Hâşim b. Abdümenâf'a ait bir evdi. Zaman içinde mescide çevrilen bu yapı, 1379 (1959) yılından beri Mekke Kütüphanesi olarak kullanılıyor. 2027 Hac Bilgilendirme Broşürü'ne göre bu yer Diyanet'in hac organizasyonunda Mekke'de ziyaret edilen yerlerden biridir.
Neden ziyaret edilir? Hz. Peygamber'in doğduğu yeri bilerek görmek ve İslâm tarihinin başlangıcını hatırlamak için ziyaret edilir; Diyanet'in hac kafilelerinin Mekke'de ziyaret ettiği yerler arasındadır.
Pratik bilgiler
Diyanet'in rehberine göre bina, Safâ-Merve arasındaki sa'y yerinin tam karşısında, Mina ve Azîziye'ye giden tünelin girişine yakın bir yerdedir ve bugün Mekke Kütüphanesi olarak hizmet verir. Kütüphanenin ziyaret saatleri ve içeri girişle ilgili güncel uygulama bu yazı hazırlanırken resmî bir kaynaktan doğrulanamadı; yerinde teyit edin.
Diyanet'in rehberine göre ev, Abbâsî halifesi Mehdî-Billâh'ın eşi Hayzürân tarafından tamir ettirilerek mescide çevrilmiş, Hz. Peygamber'in doğduğu kabul edilen alan önce kırmızı örtülü bir kulübeyle, 1296'daki (hicrî) bir tamiratta ise kafes içine alınarak belirlenmişti. Bu evin her yıl 12 Rebîülevvel'de ziyaret edilmesi âdetti; Osmanlı Sultanı II. Mustafa bu tarihte mevlit törenleri düzenlenmesini emretmişti.
Mekke ziyaretleri
Ziyaret programını konaklama ve transferlerinle birlikte tek zaman çizelgesinde gör; teklifini birkaç dakikada iste.
Bireysel umre planlayıcı
Bireysel umre planını birkaç adımda oluştur: tarihlerini seç, otel ve transfer tercihlerini ekle. Üyelik gerekmez.
