Arafat ve Cebel-i Rahme

Arafat nerede, sınırları nasıl belirlenir?

Arafat, Mekke'nin doğusunda, Tâif'e giden dağ yolunun üzerinde; doğu, kuzey ve güneyi dağlarla çevrili geniş ve düz bir ovadır.

Mekke'ye uzaklığı kaynağa göre değişir: TDV İslâm Ansiklopedisi 21 km, Diyanet'in Hac İlmihali ise 25 km verir. TDV'ye göre ova doğu-batı doğrultusunda 6,5 km, kuzey-güney doğrultusunda 11-12 km uzanır; toplam alanı 13,68 km²'dir.

Arafat, Harem sınırlarının dışında, Hıll bölgesinde kalır. Harem sınırı ile Arafat arasında Urene vadisi bulunur ve bu vadi Arafat'a dahil değildir. Diyanet'in Hac İlmihali ayrımı açıkça yapar: Urene vadisi dışında Arafat'ın her yeri vakfe yeridir. Dayanak, Hz. Peygamber'in "Arafat'ın her yeri vakfe yeridir" (Müslim, Hac, 149) ve "Urene vadisinden uzak durun" (İbn Mâce, Menâsik, 55) sözleridir.

Mekke tarihine dair eserler, eskiden Arafat'ta bahçeler ve arefe günü Mekkelilerin konakladığı yerler bulunduğunu anlatır. Bunlardan iz kalmamıştır; ancak 20. yüzyılın ikinci yarısında başlayan ağaçlandırma çalışmalarıyla ova yeniden yeşillenmiştir. Bugün Arafat'ı Müzdelife'ye bağlayan dokuz ayrı otoyol, su depolama sistemleri ve geniş otoparklar vardır.

Arafat neden bu kadar önemli?

Arafat'ta yapılan vakfe haccın rüknüdür; vakfe zamanında Arafat'ta hiç bulunmayan kişi hac yapmış sayılmaz.

Hz. Peygamber'in "Hac Arafat'tır" sözü (Nesâî, Menâsikü'l-hac, 203; İbn Mâce, Menâsik, 57; Tirmizî, Tefsîr, 3) bu merkezî yeri özetler. Diyanet'in Hac İlmihali'ne göre vakfenin haccın rüknü olduğunda ümmetin icmaı vardır; rüknün yerine gelmesi için belirlenen zaman içinde Arafat sınırlarında kısa bir süre bulunmak yeterlidir.

Vakfe zamanı, arefe günü (9 Zilhicce) güneşin zevalinden, yani öğle vaktinden sonra başlar ve bayramın ilk günü fecr-i sâdıka kadar sürer. Hacılar o gün öğle vakti girince öğle ve ikindi namazlarını birleştirerek (cem-i takdîm) kılar.

Arafat, Vedâ Haccı'nın da merkezidir. Hac İlmihali'ne göre Hz. Peygamber Vedâ Hutbesi'ni burada, Urene vadisinde okumuş; dinin kemale erdiğini bildiren Mâide sûresinin 3. âyeti de Arafat'ta iken inmiştir.

Ovanın batısındaki Mescid-i Nemire, Hz. Peygamber'in arefe günü öğle ve ikindi namazlarını kıldırdığı yerde yapılmıştır; adını, onun için çadır kurulan Nemire tepesinden alır. Mescit Urene vadisindedir ve TDV'ye göre bugünkü yapının batı ve kuzeyindeki bir bölümü Arafat sınırının dışında kalır. Bu yüzden hacda vakfe, mescidin bu bölümünde yapılmaz. Mescidin hac günleri dışında ibadete açık olup olmadığına dair resmî bir düzenleme bulunamadı; ziyaret etmek isterseniz rehberinizden teyit alın.

Cebel-i Rahme nedir, tepeye çıkmak gerekir mi?

Halk arasında Arafat Dağı olarak da bilinen Cebel-i Rahme, ovanın kuzey kesimindeki granit tepedir; eski adı İlâl ya da Elâl'dir.

TDV, Hz. Peygamber'in vakfesini bu tepede yaptığını kaydeder; Diyanet'in yayınları bunu tepenin yakınında diye ifade eder. Hac İlmihali, hacılar için vakfeyi mümkün olduğunca Cebel-i Rahme'nin yakınında yapmayı vakfenin sünnetleri arasında sayar. Ancak Arafat'ın her yeri vakfe yeri olduğundan vakfe için tepeye çıkmak gerekmez.

Tepedeki dikili taşa el sürmek ya da üzerine yazı yazmak bid'at sayılır. Bu tür davranışlardan uzak durun ve bölgedeki görevlilerin uyarılarına uyun.

Umre yolcusu Arafat'ı nasıl ziyaret eder?

Umrede Arafat'ta yerine getirilen bir ibadet yoktur; kafileler buraya ziyaret için uğrar ve Arafat'ı görmemek umrede bir eksiklik doğurmaz.

Arafat genellikle Mina ve Müzdelife ile aynı güzergâhta görülür. Bu yerleri hac menâsikinin sırasıyla düşünmek ziyareti anlamlandırır: hacı arefe günü Arafat'ta vakfe yapar, güneş battıktan sonra Müzdelife'ye geçer, oradaki vakfeden sonra Mina'ya gider.

Diyanet'in Umre Yolcusu Rehberi, Arafat'ta kumdan öbekler yapmayı, mektup ya da çocuk çamaşırı bırakmayı ve mübarek sanılarak buradan taş toprak almayı İslam inancına ters düşen hurafeler arasında sayar. Din İşleri Yüksek Kurulu da kutsallığın taşa ve toprağa değil mekânın kendisine ait olduğunu, teberrük için buradan taş ya da toprak götürmenin dayanağı bulunmadığını belirtir.

Umre ziyaretinde Arafat'a özgü bir ibadet ya da okunması gereken belirli bir dua yoktur; dilediğiniz gibi dua edebilir, Vedâ Haccı'nı ve haccın anlamını düşünebilirsiniz. Bu güzergâhı diğer duraklarla birlikte görmek için Mekke ziyaret programı sayfasına bakabilirsiniz.