Mekke'de Gezilecek ve Ziyaret Edilecek Yerler

Umre dışında Mekke'de en çok ziyaret edilen yerler şunlardır: Hira Mağarası'nın bulunduğu Cebel-i Nûr, Sevr Dağı, Arafat ve Cebel-i Rahme, Müzdelife, Mina, Cennetü'l-Muallâ, Mescid-i Cin, Ten'îm'deki Mescid-i Âişe ve Ci'râne Mescidi. Bu yerleri ziyaret etmek umrenin şartı değildir. Ziyaretler, İslâm'ın ilk dönemini yerinde hatırlamak içindir. Aşağıdaki bilgiler Diyanet İşleri Başkanlığı ve TDV İslâm Ansiklopedisi kaynaklarına dayanır.

Bu mekânlardaki ziyaret düzeni, erişim ve saatler zaman zaman değişebilir. Gitmeden önce yerel duyuruları ve Nusuk uygulamasını kontrol edin.

Mekke'de ziyaret ederken nelere dikkat etmeli?

• Hiçbir mekâna uydurma bir fazilet atfetmeyin. Kaynaklar bu yerlerin tarihî önemini anlatır. Belirli bir yerde namaz kılmanın özel bir sevabı olduğu yönündeki iddialar sahih bir delile dayanmalıdır.
• Kabir ziyaretinde Diyanet'in belirttiği adaba uyun. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre selam verilir, dua edilir, Kur'an okunup sevabı bağışlanabilir. Kabre dokunmak, parmaklığı öpmek, medet ummak, mum yakmak ve bez bağlamak gibi davranışlardan kaçınılır.
• Hac mevsimini hesaba katın. Nusuk'a göre hac mevsiminde Mekke'ye giriş hacılarla sınırlandırılır.

Hira Mağarası neden önemlidir?

Hira, Mekke'nin kuzeydoğusunda, Kâbe'ye yaklaşık 5 km uzaklıktaki Nûr Dağı'ndaki (Cebel-i Nûr) mağaradır. Diyanet ve TDV'ye göre Hz. Peygamber'e ilk vahiy, Alak sûresinin ilk âyetleri, burada gelmiştir. TDV'ye göre mağara zirvenin yaklaşık 20 m aşağısındadır. Klasik anlamda bir mağaradan çok, kaya blokları arasında kalmış iki tarafı açık bir boşluktur.

Ziyaret notu: Diyanet'in Kutsal Topraklar Rehberi'ne göre mağaraya doğal kayalardan oluşan yüksek basamaklarla çıkılır. Tırmanış bir ibadet şartı değildir ve fiziksel olarak zorlayıcıdır. Kalp veya tansiyon rahatsızlığı olanlar, yaşlılar ve küçük çocuklar için uygun değildir; yazın sabah erken ya da akşam serinliğinde çıkın. Suudi Basın Ajansı'na (SPA) göre Hira bölgesindeki Hira Kültür Bölgesi'nde Vahiy Sergisi ile Kur'ân-ı Kerîm Müzesi bulunur. Tırmanmak istemeyenler için bu bir alternatiftir.

Sevr Mağarası'nda ne oldu?

Sevr, Mescid-i Harâm'ın güneydoğusundaki dağdır. Hz. Peygamber ve Hz. Ebû Bekir hicret sırasında buradaki mağarada üç gece gizlenmiştir. Olay Tevbe sûresi 40. âyette anılır. Mesafe kaynaklarda farklıdır: Diyanet 3 km, TDV yaklaşık 4 km der. Diyanet dağın yüksekliğini yaklaşık 759 m olarak verir.

Rivayet notu: Mağaranın ağzına örümceğin ağ örmesi ve güvercinlerin yuva yapması gibi ayrıntılar bazı rivayetlerde geçer. TDV İslâm Ansiklopedisi, bu rivayetlerin bir kısmının çeşitli açılardan eleştirildiğini kaydeder. Bu ayrıntılar kesin tarihî bilgi olarak aktarılmamalıdır.

Ziyaret notu: Mağara zirveye yakın bir yamaçtadır ve tırmanış Hira'dan daha zordur. Birçok umre programında yer almaz; yaşlılara, kalp veya tansiyon rahatsızlığı olanlara önerilmez. Yazın tırmanacaksanız sabah erken ya da akşam saatlerini seçin. Araçla yapılan ziyaretlerde dağ genellikle eteğinden görülür.

Arafat ve Cebel-i Rahme umre yolcusu için ne ifade eder?

TDV'ye göre Arafat, Mekke'nin yaklaşık 21 km doğusunda, Harem sınırları dışında kalan ovadır ve haccın en önemli rüknü olan vakfe burada yapılır. Ovanın kuzeyindeki granit tepe Cebel-i Rahme'dir. TDV'ye göre Hz. Peygamber vakfesini burada yapmıştır. Diyanet'in aktardığı hadise göre Arafat'ın tamamı vakfe yeridir (Müslim, Hac, 149).

Umrede Arafat'ta yapılan bir ibadet yoktur. Ziyaret, Vedâ Haccı'nın geçtiği alanı görmek içindir. Tepeye çıkmak ya da orada bir şeye dokunmak dinî bir gereklilik değildir. Alan açık ve gölgesi azdır, bu yüzden güneşe karşı önlem alın.

Müzdelife ve Mina'da neler görülür?

• Müzdelife: Arafat ile Mina arasında ve Harem sınırları içindedir. Hacda Arafat'tan sonra burada gecelenir ve vakfe yapılır. Alanın toplam büyüklüğü yaklaşık 963 hektar olarak verilir. Kur'an'da geçen Meş'ar-i Harâm'ın (Bakara 2/198) Müzdelife'nin tamamını mı yoksa Kuzah tepesini mi ifade ettiği konusunda farklı görüşler vardır.
• Mina: TDV'ye göre Mekke ile Müzdelife arasında, Mescid-i Harâm'ın yaklaşık 7 km kuzeydoğusunda ve Harem sınırları içindedir. Hacda şeytan taşlama (cemerât), kurban ve bayram günlerinde konaklama burada yapılır. Mescid-i Hayf de Mina'dadır.

Umre yolcusu için bu iki yer, hac menâsikinin geçtiği güzergâhı tanımak amacıyla görülür. Ziyaret genellikle araçla geçerken ya da kısa duraklarla yapılır.

Cennetü'l-Muallâ'da kimler medfundur?

Cennetü'l-Muallâ, Mekke'nin en eski mezarlığıdır. Diyanet'in ziyaret yerleri kataloğuna göre Mescid-i Harâm'ın kuzeyinde, Mescid-i Cin'in yakınında, Mescid-i Harâm'dan yürüme mesafesindedir. Diyanet ve TDV'ye göre Hz. Hatice, Hz. Peygamber'in dedesi Abdülmuttalib ve amcası Ebû Tâlib burada medfundur.

TDV'ye göre 1926'da mezarlıktaki bütün türbeler yıktırılmış ve mezar taşları kaldırılmıştır. Bugün kabirler işaretli olmadığı için belirli bir kabrin yerini tarif etmek mümkün değildir. Ziyaret saatleri ve kadın ziyaretçilere ilişkin güncel uygulama bu yazı hazırlanırken resmî bir kaynaktan doğrulanamadı. Yerinde ilan edilen düzenlemeye ve görevlilerin uyarılarına uyun.

Mescid-i Cin'in hikâyesi nedir?

Mescid-i Cin, Cennetü'l-Muallâ yakınında ve Mescid-i Harâm'ın kuzeyindedir. Mekke'nin gece bekçilerinin burada nöbet değiştirmesi âdetinden dolayı Mescidü'l-Hurrâs adıyla da anıldığı bildirilir. Mescit adını, cinlerden bir grubun Kur'an'ı dinlemesini anlatan âyetlerden alır (Ahkāf 46/29-31; Cin 72/1-15). Olayın tam olarak bu noktada geçtiği kesin değildir. Bugünkü bina modern bir yapıdır.

Mescid-i Âişe (Ten'îm) ve Ci'râne neden ziyaret edilir?

Bu iki mescit, Mekke'de bulunanların yeni bir umre için ihrama girdiği Hıll noktalarındadır:

• Ten'îm (Mescid-i Âişe): TDV'ye göre Mescid-i Harâm'a en yakın Harem sınırıdır (yaklaşık 6 km). Hz. Âişe, Vedâ Haccı'ndan sonra Hz. Peygamber'in talimatıyla burada ihrama girip umre yapmıştır. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre Mekke'de bulunanların umre için ihrama girdiği en çok bilinen ve daha faziletli yer burasıdır.
• Ci'râne: Mekke ile Tâif arasındadır. TDV'ye göre Huneyn Gazvesi'nin ganimetleri burada dağıtılmış, Hz. Peygamber de burada ihrama girerek umre için Mekke'ye gitmiştir. Mesafe kaynaklarda farklıdır: TDV 9 mil, Diyanet'in Kutsal Topraklar Rehberi 29 km der.

İhram kuralları için "Mikat Sınırları ve İhrama Nerede Girilir?" yazımıza bakabilirsiniz.

Bir günlük Mekke ziyaret rotası nasıl planlanır?

Aşağıdaki süreler tahminidir. Araçla yapılan ve tırmanış içermeyen bir ziyaret için verilmiştir. Trafik, kalabalık ve namaz vakitleri süreyi değiştirir.

Ci'râne diğer duraklardan daha uzakta olduğu için genellikle ayrı bir güzergâh olarak planlanır.