Uhud Dağı ve Uhud Şehitliği

Uhud Dağı nerede?

Uhud, Medine'nin kurulduğu düzlüğü kuzeyden kuşatan, yaklaşık 8 km uzunluğundaki dağdır. Kutsal Topraklar Rehberi, adını herhangi bir dağ silsilesine bağlı olmadan tek başına yükselmesinden aldığını belirtir. Rehbere göre dağ bugün doğuda havalimanı yolu, batıda Tarîku'l-Uyûn ile çevrilidir ve büyüyen şehrin içinde kalmıştır. Diyanet'in Umre Yolcusu Rehberi de Medine'nin kurulduğu geniş düzlüğü tarif ederken kuzeyde Uhud'u, güneyde Ayr Dağı'nı, doğuda ve batıda da volkanik taşlıkları sayar; Uhud bu anlamda şehrin tarihî sınırlarından biridir.

Şehitlik ve Ayneyn (Okçular) Tepesi dağın güney eteğinde, savaşın geçtiği alanda birbirine yakın konumdadır. Bu yüzden ziyaretçiler ikisini tek durakta görür.

Uhud Savaşı nasıl gelişti?

Uhud Gazvesi, Bedir'den sonra Müslümanlarla Mekkeli müşrikler arasındaki ikinci büyük savaştır ve hicretin 3. yılında yapılmıştır. TDV tarihini iki rivayetle verir: 7 veya 11 Şevval 3 (23 ya da 27 Mart 625).

Bedir'in intikamını almak isteyen Kureyş, Ebû Süfyân komutasında yaklaşık 3.000 kişilik bir orduyla Medine'ye yürüdü. Hz. Peygamber önce şehri içeriden savunmayı tercih etti; ancak gençlerin ısrarı üzerine şehir dışına çıkılmasına karar verildi. 1.000 kişiyle yola çıkan İslâm ordusu, Abdullah b. Übey'in yanındakilerle birlikte ayrılmasıyla 700 kişiye düştü.

Hz. Peygamber, ordunun arkasını güvenceye almak için Abdullah b. Cübeyr komutasındaki elli okçuyu Ayneyn tepesine yerleştirdi ve kendisinden emir gelmedikçe yerlerinden ayrılmamalarını istedi. Müslümanlar savaşın başında üstünlük sağladı; fakat okçuların çoğu düşmanın kaçtığını görünce tepeyi terk etti. Hâlid b. Velîd komutasındaki süvariler, tepede kalan Abdullah b. Cübeyr ile arkadaşlarını şehit ettikten sonra İslâm ordusuna arkadan saldırdı ve savaşın seyri değişti.

Bu savaşta Hz. Peygamber birden fazla yerinden yaralandı; Diyanet kaynakları dişinin kırıldığını da kaydeder. Aralarında Hz. Peygamber'in amcası Hz. Hamza, Abdullah b. Cübeyr ve Mus'ab b. Umeyr'in de bulunduğu 70 Müslüman şehit oldu. TDV'ye göre Hz. Hamza'yı Vahşî şehit etmiş, cesedine müsle yapılmıştır. Müşriklerin kaybı için kesin bir rakam yoktur; TDV yalnızca 20'den fazla olduğunu söyler.

TDV'nin değerlendirmesine göre Müslümanlar yenilgiye uğramış ama ezilmemiş, savaşın sonuna doğru toparlanarak düşmanı takip etmiştir. Savaşın hemen ertesi günü Hamrâülesed seferi düzenlenmiştir.

Şehitlik: dünden bugüne

Kutsal Topraklar Rehberi'ne göre Hz. Peygamber, şehitlerini Medine'ye götürmek isteyenlere izin vermemiş ve hepsini Uhud'da toprağa verdirmiştir. Diyanet'in rehberleri, yıllar sonra sel ve su kanalı nedeniyle bazı kabirlerin Cennetü'l-Bakî'ye nakledildiğini, Hz. Hamza başta olmak üzere pek çoğunun yerinde kaldığını anlatır. Hac İlmihali burada defnedilenler arasında Hz. Hamza, Abdullah b. Cahş, Mus'ab b. Umeyr, Hanzala b. Ebû Âmir ve Enes b. Nadr'ı sayar.

Sonraki yüzyıllarda kabirlerin üzerine kubbeler ve türbeler yapıldı. Kanûnî Sultan Süleyman 1543'te Hz. Hamza'nın türbesini yeniden yaptırdı. Kutsal Topraklar Rehberi, Sultan Abdülmecid'in 1849'da Hz. Peygamber'in yaralandığı yere bir kubbe yaptırdığını da aktarır. Bugün bu yapıların hiçbiri ayakta değildir; şehitlik, etrafı duvarla çevrili açık bir alan olarak ziyaret edilir.

Uhud ziyaretinin anlamı

Diyanet'in rehberleri Hz. Peygamber'in Uhud şehitlerini sık sık ziyaret ettiğini ve ziyaret edilmelerini teşvik ettiğini belirtir; Hac İlmihali de bu ziyareti müstehap sayar. Kutsal Topraklar Rehberi, Hz. Fâtıma'nın, Hz. Peygamber'in hanımı Ümmü Seleme'nin ve Sa'd b. Ebû Vakkās'ın da şehitliği düzenli olarak ziyaret edip şehitlere selam verdiğini anlatır.

Ziyaretin özü, şehitleri selam ve duayla anmak ve savaşın nasıl geliştiğini yerinde düşünmektir. Okçular Tepesi'ne bakarken, bir emre uyulmamasının savaşın seyrini nasıl değiştirdiğini hatırlamak bu ziyareti bir tarih dersine dönüştürür.

Ziyarette nelere dikkat etmeli?

• Diyanet'in ziyaret yerleri sayfasına göre şehitlik alanı çevrilidir ve genellikle dışarıdan ziyaret edilir; çevresinde hurma, misvak ve hediyelik eşya satan tezgâhlar bulunur.
• Diyanet, Uhud Dağı'na tırmanmanın ziyaret programlarında yer almadığını ve tavsiye edilmediğini, her yıl düşme vakaları yaşandığını bildirir.
• Yaz aylarında Medine çok sıcaktır; Diyanet açık alan ziyaretleri için gündüz saatlerini uygun görmez. Sabah erken ya da akşama doğru gidin, yanınıza su alın.
• Görevliler yüksek sesle toplu dua etmeyi, kabre dokunmayı ya da fotoğraf çekmeyi engelleyebilir; uyarılarına uyun.
• Kabir ziyaretinin adabına dair Diyanet'in çerçevesi sayfanın pratik bilgiler bölümünde yer alıyor.

Uhud'u Medine ziyaret programı içinde Kıbleteyn Mescidi ve Yedi Mescitler ile birlikte planlayabilirsiniz.