Yedi Mescitler ve Mescid-i Feth (Hendek bölgesi)

Mescid-i Feth nerede?

Mescid-i Feth, Medine'nin kuzeyinde, Sel' dağının kuzeybatısında, Hendek Gazvesi'nin geçtiği bölgededir. TDV'ye göre çevresindeki diğer mescitlerden daha yüksek bir noktaya yapıldığı için Mescid-i A'lâ, Hendek'teki düşman ittifakına atıfla Mescid-i Ahzâb diye de anılır. Bölgedeki küçük mescitlerin tamamına Mesâcid-i Seb'a (Yedi Mescit) ya da Mesâcid-i Feth denir.

Hendek Gazvesi'nde burada ne oldu?

TDV'ye göre Hendek Gazvesi hicretin 5. yılında Şevval ayının son günlerinde (Mart 627) başladı ve Zilkade'nin 23'ünde (15 Nisan 627) sona erdi; kuşatma yaklaşık 23 gün sürdü. Kur'an'da düşman tarafındaki grupları anlatan "ahzâb" kelimesinden dolayı savaşa Ahzâb Gazvesi de denir; Ahzâb sûresi de adını bu olaydan alır.

Kureyş ve müttefiklerinin kalabalık bir orduyla geldiği haber alınınca, Uhud'daki tecrübeden sonra şehri içeriden savunmaya karar verildi. Selmân-ı Fârisî'nin önerisiyle Medine'nin açık kesimlerine, o zamana kadar Arabistan'da bilinmeyen bir savunma yöntemi olan hendek kazıldı. Hendek yaklaşık 5,5 km uzunluğundaydı; Kutsal Topraklar Rehberi genişliğini 9 m, derinliğini 4,5 m kadar verir. Diyanet kaynakları Hz. Peygamber'in kazıda bizzat çalıştığını da kaydeder.

TDV'ye göre Müslümanların karargâhı Sel' dağının eteğinde kuruldu; Diyanet'in Kutsal Topraklar Rehberi bu yerin bugün Mescid-i Feth'in bulunduğu yer olduğunu belirtir. Mescit adını, Hz. Peygamber'in burada düşmanın yenilmesi için dua etmesinden alır. Hendeği aşamayan, erzakı tükenen ve soğuk, şiddetli bir fırtınanın ardından çadırları dağılan müşrikler kuşatmayı kaldırıp geri döndü. Ahzâb sûresinin 9-11. âyetleri bu olayı anlatır. Diyanet'e göre Hendek, Kureyş'in Medine'ye yönelik saldırılarının sona erdiği bir dönüm noktasıdır.

Yedi mescit hangileri, bugün hangileri ayakta?

TDV İslâm Ansiklopedisi'nin listesi şöyledir: Mescid-i Feth, Mescid-i Selmân-ı Fârisî, Mescid-i Ebû Bekir es-Sıddîk, Mescid-i Ömer b. Hattâb, Mescid-i Ali b. Ebû Tâlib, Mescid-i Sa'd b. Muâz ve Mescid-i Benî Harâm. Bunlardan yalnızca dördü (Feth, Selmân-ı Fârisî, Ali b. Ebû Tâlib ve Ebû Bekir) klasik kaynaklarda geçer. Ömer b. Hattâb ve Sa'd b. Muâz mescitlerinin XX. yüzyılda yapıldığı tahmin edilir; bazı kaynaklarda Mescid-i Fâtıma diye anılan yapı, Mescid-i Sa'd b. Muâz'dır. Benî Harâm Mescidi XX. yüzyılın ikinci yarısında, diğerlerinin biraz güneyinde inşa edilmiştir; "Mesâcid-i Seb'a" adı da bu dönemde ortaya çıkmıştır.

• Mescid-i Feth: Sultan Abdülmecid 1853-54'te yeniden yaptırmıştır. TDV'ye göre yaklaşık 8,5 m boyunda ve 3,5 m genişliğinde, küçük bir yapıdır.
• Mescid-i Selmân-ı Fârisî: Adını hendek kazılmasını öneren Selmân-ı Fârisî'den alır. Ömer b. Abdülazîz'in Medine valiliği sırasında yapıldığı sanılır; 1181'de yeniden yaptırılmıştır.

TDV'ye göre son yıllarda bu ikisi dışındaki mescitler yıktırılmış, alanda yeni bir cami inşa edilmektedir. Bu yüzden yedi mescidi tek tek gezmek bugün mümkün değildir; bölgeye gidenler Mescid-i Feth'i, Mescid-i Selmân-ı Fârisî'yi ve yeni camiyi görür.

Ziyaret notları

Eylül 2026 itibarıyla bölgedeki inşaat nedeniyle erişim düzeni değişebilir; gitmeden önce güncel durumu teyit edin. Bu mescitlere özel bir namaz fazileti atfeden sözlere itibar etmeyin; burası Hendek'in hatırasını yerinde düşünmek için ziyaret edilir.

Medine'de Mescid-i Ebû Bekir, Mescid-i Ömer ve Mescid-i Ali adını taşıyan başka mescitler de vardır. Bunlar Hendek bölgesindekiler değil, Mescid-i Nebevî'nin güneybatısındaki Gamâme Mescidi çevresinde bulunan musallâ mescitleridir; iki grubu karıştırmayın. Yedi Mescitler'i Medine ziyaret programı içinde Uhud Şehitliği ile birlikte planlayabilirsiniz.