Mescid-i Gamâme (Musallâ)

Gamâme Mescidi nerede?

Gamâme Mescidi, Mescid-i Nebevî'nin güneybatısında, yürüme mesafesindedir. Kutsal Topraklar Rehberi'ne göre bu bölge Hz. Peygamber döneminde Medine'ye gelen kafilelerin konakladığı Menâha denilen açık alandı; alanın bir kısmı namazgâh (musallâ) olarak kullanılıyordu. Mescit bugün bu musallânın yerinde durur ve bu yüzden Mescid-i Musallâ adıyla da anılır.

Musallâ: bayram namazlarının kılındığı yer

Namazgâh, bayram namazı ve yağmur duası gibi kalabalık toplu ibadetler için yerleşim merkezinin dışında ayrılan açık alanlara verilen addır. Diyanet kaynaklarına göre Hz. Peygamber bayram namazlarını Mescid-i Nebevî'de değil bu açık alanda kıldırır, zaman zaman yağmur duası için de buraya çıkardı.

Ömer b. Abdülazîz Medine valiliği sırasında bu yere bir mescit yaptırdı ve yapı önce Mescid-i Musallâ diye anıldı. Hac ve Umrede İrşad kitabı, mescit için ilk minberin Mervân b. Hakem'in valiliği döneminde Kesîr b. Salt tarafından yapıldığının rivayet edildiğini de aktarır.

Adı nereden gelir?

"Gamâme" bulut demektir. Diyanet'in rehberlerinde aktarılan rivayete göre Hz. Peygamber bayram namazı ya da yağmur duası için buraya çıktığında bir bulut onu güneşten korumuştur; mescit de sonraki dönemlerde bu rivayet nedeniyle Gamâme Mescidi adıyla meşhur olmuştur.

Kaynaklar bu adın mescide sonradan verildiğini açıkça belirtir; rivayet için künyeli bir hadis metni de vermez. Bu yüzden ad, mekâna özel bir fazilet ya da bereket atfeden bir iddia olarak değil, mescidin adının hikâyesi olarak okunmalıdır.

Bugünkü yapı

Mescit Osmanlı döneminde Sultan Abdülmecid tarafından yeniden inşa edildi. Kutsal Topraklar Rehberi'ne göre yaklaşık 32,5 × 23,5 m ölçüsündeki yapının güney tarafını 12 m yüksekliğinde büyük bir kubbe, kuzey tarafını ise bu kubbeyle uyumlu beş küçük kubbe örter. Mescit II. Abdülhamid döneminde ve 1990'da kapsamlı onarımlardan geçti; mimari tarzı korunduğu için bugün de Osmanlı yapısı görünümündedir.

Çevredeki musallâ mescitleri

Diyanet kaynaklarına göre bu alan, halifelikleri döneminde Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer ve Hz. Ali tarafından da bayram namazı ve yağmur duası için kullanıldı. Onların namaz kıldırdığı yerlere sonradan kendi adlarıyla birer mescit yapıldı:

• Mescid-i Ebû Bekir es-Sıddîk: Kutsal Topraklar Rehberi'ne göre musallânın kuzeybatısındadır. İlk kez Ömer b. Abdülazîz yaptırmış, 1838'de II. Mahmud yenilemiş, 1990'da onarılmıştır; Osmanlı tarzını korur.
• Mescid-i Ali b. Ebû Tâlib: Mescid-i Ebû Bekir'in hemen kuzeyindedir. Hz. Osman evinde kuşatıldığı sırada Hz. Ali'nin bayram namazını kıldırdığı yer olarak bilinir; 1990'da eski tarzına benzer biçimde yeniden yapılmıştır.
• Mescid-i Ömer: Hac ve Umrede İrşad'a göre bugünkü hâlini Sultan Abdülmecid dönemindeki imara borçludur.

Bu mescitler, Hendek bölgesindeki aynı adlı mescitlerle karıştırılmamalıdır; onlar için Yedi Mescitler sayfasına bakabilirsiniz. Kutsal Topraklar Rehberi iki bölge arasında ilginç bir bağ da kurar: Hendek Gazvesi sırasında batıda yaşayan kabileler hendeği güneye doğru Mescid-i Gamâme'ye kadar uzatmıştı.

Ziyaret notları

Gamâme Mescidi, Mescid-i Nebevî'den kısa bir yürüyüşle görülebilir ve çevresindeki musallâ mescitleriyle birlikte gezilebilir. Mescide özel bir namaz fazileti atfeden sözlere itibar etmeyin. Mescid-i Nebevî çevresindeki diğer duraklar için Mescid-i Nebevî çevresi rehberli yürüyüş programına bakabilirsiniz.