Dârü'l-Erkam

Dârü'l-Erkam neresidir, kime aittir?

Dârü'l-Erkam, sahâbî Erkam b. Ebü'l-Erkam'a ait bir evdir. Diyanet'in Kutsal Topraklar Rehberi'ne göre bu ev Safâ tepesinin eteğinde, bugün Safâ'dan Merve yönüne giderken Safâ'dan on metre kadar aşağıda, "Dârü'l-Erkam kapısı" denilen yerdeydi; yani Safâ-Merve arasında sa'y edilen yolun hemen üzerindeydi.

Dârü'l-Erkam'da neler yaşandı?

Diyanet'in rehberine göre Hz. Peygamber, Mekkeli müşriklerin giderek artan zulüm ve baskıları üzerine bu evi tebliğ faaliyetleri için ikametgâh olarak seçmiştir. Evin hac ve umre yapan Mekkeliler ile dışarıdan gelen pek çok kişiyle dikkati çekmeden temas kurmaya uygun bir konumda olması bu seçimde etkili olmuştur.

Hz. Peygamber burada bir yandan ashâbına dinî bilgiler öğretirken bir yandan da insanları İslâm'a davet ediyordu. Diyanet'in ifadesiyle "başta Hz. Ömer olmak üzere pek çok kimse" Hz. Peygamber'in buradaki faaliyetleri sonucunda İslâm'ı kabul etmiştir. Dârü'l-Erkam, peygamberliğin ilk yıllarından Hz. Ömer'in Müslüman olmasından sonraki döneme kadar bu amaçla kullanılmıştır.

Dârü'l-Erkam'a sonradan ne oldu?

Erkam b. Ebü'l-Erkam'ın soyundan gelenlere miras kalan ev, Diyanet'in rehberine göre önce Abbâsî halifesi Ebû Ca'fer el-Mansûr tarafından satın alınmış, daha sonra halife Mehdî-Billâh'a intikal etmiş, o da evi eşi Hayzürân bint Atâ'ya bağışlamıştır. Hayzürân çevresindeki bazı ev ve arsaları da satın alarak Dârü'l-Erkam'ı yeniden yaptırmış, bu yüzden ev bir süre Dârü'l-Hayzürân adıyla anılmış ve içine bir mescid yapılmıştır.

Yapı, III. Murad tarafından 1591'de mescid olarak yenilenmiş ve birçok defa tamir görmüştür. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Mekke" maddesine göre Dârü'l-Erkam, şehrin yenilenmesi ve Harem-i Şerif çevresinin düzenlenmesi sırasında ortadan kaldırılan önemli mekânlar arasındadır; Diyanet'in rehberi bu sürecin tarihini 1955'teki (Suudi dönemi) Mescid-i Harâm genişletmesi olarak verir. Bugün Dârü'l-Erkam'ın bulunduğu yer, ayrı bir yapı olmaksızın Mescid-i Harâm'ın içinde kalmıştır.

"Darülerkam" adını taşıyan başka yerler de var mı?

Evet. "Darülerkam" veya "Dârülerkam" adı Türkiye'de bazı derneklerin ve eğitim kurumlarının da adıdır; bu kuruluşlar Mekke'deki tarihî mekânla doğrudan bağlantılı değildir. Bu sayfa yalnızca Safâ tepesi eteğindeki tarihî Dârü'l-Erkam'ı, Hz. Peygamber'in ilk tebliğ dönemindeki rolüyle anlatır.

Ziyaret sırasında nasıl hatırlanır?

Dârü'l-Erkam'ın bugün ziyaret edilebilecek ayrı bir binası yoktur; mekân Mescid-i Harâm'ın bir parçası haline gelmiştir. Safâ-Merve arasında sa'y ederken Safâ tepesinden Merve'ye yönelirken geçtiğiniz ilk bölüm, Diyanet'in rehberine göre bu tarihî mekânın bulunduğu yerdir. Sa'y adımları için Sa'y Nasıl Yapılır? rehberimize, Mekke'deki diğer ziyaret noktaları için Mekke'de Ziyaret Edilecek Yerler sayfamıza bakabilirsiniz.